Bir Dava Açmadan Önce Arabulucuya Gitmek Zorunlu Mu?

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, taraflar arasındaki hukuki uyuşmazlıkların tarafsız bir üçüncü kişi (arabulucu) aracılığıyla, dostane biçimde çözümlenmesini amaçlayan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yoludur.Bu sistemin temel amacı, mahkemeye gitmeden önce tarafların hızlı, gizli ve barışçıl bir şekilde anlaşmasını sağlamaktır.

Arabulucular, Adalet Bakanlığı tarafından tutulan resmî arabulucular siciline kayıtlı, özel eğitim almış hukukçulardır. Arabuluculuk süreci, 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde yürütülür.

Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunludur?

Her uyuşmazlık arabuluculuğa tabi değildir. Ancak bazı dava türlerinde, mahkemeye başvurudan önce arabulucuya gitmek “dava şartı” olarak düzenlenmiştir.Bu durumda arabuluculuk süreci tamamlanmadan dava açılırsa, mahkeme davayı usulden reddeder ve esas incelemesine geçmez.

2025 itibarıyla zorunlu arabuluculuk kapsamına giren başlıca alanlar şunlardır:

İş Uyuşmazlıkları

• İşçi–işveren arasındaki alacak, tazminat ve işe iade talepleri.

• İş kazası veya meslek hastalığından doğan tazminat davaları bu kapsamda değildir.

Ticari Uyuşmazlıklar

• 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’na tabi olup, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak veya tazminat talepleri.

• Ancak her ticari dava zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir; uyuşmazlığın konusu mutlaka para alacağı olmalıdır.

  
  

Kira ve Kat Mülkiyeti Uyuşmazlıkları

• Kira bedelinin ödenmemesi, kira tespiti, tahliye, yönetici ve kat malikleri arasındaki anlaşmazlıklar gibi konularda dava açmadan önce arabuluculuk zorunludur.

• Ancak ilamsız icra yoluyla tahliye işlemleri bu kapsamda değildir.

  
  

Tüketici Uyuşmazlıkları

• 2024 yılı itibarıyla getirilen düzenleme uyarınca, belirli parasal sınırın üzerindeki tüketici davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaktadır.

• Örneğin ayıplı mal, hizmet, abonelik sözleşmesi gibi uyuşmazlıklar bu kapsama girebilir; ancak istisnalar mevcuttur.

  
  

Arabulucuya Nasıl Başvurulur?

Arabuluculuk başvurusu, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya sözleşmenin ifa edildiği yerdeki adliyede bulunan arabuluculuk bürosuna yapılır.Başvuru için herhangi bir harç veya masraf ödenmez. Süreç sonunda taraflar anlaşmaya varırsa, arabuluculuk ücretiAdalet Bakanlığı tarifesine göre belirlenir ve taraflar arasında paylaşılır.

Başvurunun ardından sistem, dosyaya atanacak bir arabulucuyu otomatik olarak belirler.Arabulucu, taraflarla iletişime geçerek görüşme günü ve saatini bildirir.

Arabuluculuk Süreci Ne Kadar Sürer?

Arabuluculuk süreci, başvuru tarihinden itibaren üç hafta içinde sonuçlandırılır.Zorunlu hâllerde bu süre arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir.Bazı ticari uyuşmazlıklarda bu süre 6 + 2 hafta şeklinde düzenlenmiştir.Dolayısıyla süreç, mahkeme yargılamasına kıyasla çok daha kısa sürer.

Sürecin Gizliliği

Arabuluculuk görüşmeleri tamamen gizlidir.Taraflar, bu süreçte paylaştıkları bilgi ve belgeleri daha sonra mahkemede delil olarak kullanamaz.Gizlilik ilkesi, tarafların samimi şekilde iletişim kurabilmesini ve çözüm arayabilmesini sağlar.

Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?

Taraflar arabuluculuk sürecinde anlaşmaya varamazsa, arabulucu bir “anlaşamama tutanağı” düzenler.Bu belge, dava açarken zorunlu olarak mahkemeye sunulmalıdır.Tutanak olmadan açılan davalar, mahkemece dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilir.

Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?

Taraflar anlaşmaya vardığında, arabulucu tarafından bir anlaşma belgesi düzenlenir.Tarafların talebi üzerine bu belge mahkeme onayına sunulabilir.Onaylandığında ilam niteliği kazanır ve mahkeme kararı gibi icra edilebilir hâle gelir.

Arabuluculuk, Yargıya Alternatif Değil, Onun Bir Parçasıdır

Arabuluculuk, tarafların zamandan, masraftan ve stresten tasarruf etmesini sağlayan etkili bir mekanizmadır.Ancak her uyuşmazlık bu kapsama girmez; bu nedenle dava açmadan önce, uyuşmazlığın arabuluculuk kapsamına girip girmediğinin değerlendirilmesi önemlidir.